Večni život Sterijinog Gavrilovića - Ko je bio Arsenije Gavrilović?

Večni život Sterijinog Gavrilovića - Ko je bio Arsenije Gavrilović?

Autor :  Jelena J. Baljak, novosti.rs avg 08, 2017

Jovan Sterija Popović u “Rodoljupcima” ovekovečio uglednog zanatliju, i od njega stvorio oličenje poštenja. Na osnovu jedne scene komada utvrđeno da je pravi Arsenije poslužio komediografu za kreaciju junaka.

Poznato  je da je Jovan Sterija Popović, otac srpske drame, kreirao likove u svojim delima po uzoru na svoje sugrađane, Vrščane. Nemilosrdno je ismevao njihovu ćud, ali nikada nije koristio prava imena tih ljudi, da ih ne bi uvredio i kompromitovao. Samo jednom je, čini se, napravio presedan.

Istoričari književnosti su procenili da je lik Gavrilovića, iz Sterijinog poslednjeg dela “Rodoljupci”, i imenom i karakterom bio autentičan.

Reč je o njegovom savremeniku Arseniju Gavriloviću, uglednom vršačkom zanatliji, koji je živeo u drugoj polovini 18. i prvoj polovini 19. veka. Od njega je poznati pisac stvorio oličenje građanskog poštenja, umerenosti i ispravnosti, kao antipod tolikim gmizavim prevrtljivcima, koji su dominirali u “Rodoljupcima”, ali i u stvarnom životu.

Da je reč baš o Arseniju Gavriloviću, utvrđeno je na osnovu scene u kojoj Šerbulić, Žutilov i Smrdić sarkastično pominju da je Gavrilović “načinio crkvu o svom trošku, pa ljudima ostalo to u glavi”. Jer, Arsenije je zaista bio ktitor Hrama Svih svetih na Gradskom groblju u Vršcu. A bio je i član Okružnog odbora, baš kao što je to i Gavrilović u “Rodoljupcima”.

Ko je zaista bio Arsenije Gavrilović, kojeg je Sterija na ovaj način učinio besmrtnim? Tragajući po arhivskim spisima, saznali smo da je on, osim inicijatora i finansijera grobljanske crkve, bio ugledni zanatlija i trgovac, kao i dugogodišnji vršački formund (član spoljašnjeg saveta crkvene opštine, koji je to telo zastupao pred užim magistratskim savetom).

Rođen je 1779. godine u Vršcu. Njegov otac Gavrilo Stojanović bio je imućni kazandžija i kalajdžija. Arsenije je svoje prezime izveo iz očevog imena, po običaju koji je tada vladao u Vojvodini. Izučio je abadžijski zanat i bavio se šivenjem kabanica. Pripadnici ovog esnafa su u Vršcu bili vrlo ugledni. Bili su prvi među zanatlijama.

Kao imućan i ugledan građanin, Gavrilović je imao značajnu ulogu u javnom životu Vršca. Godine 1819. bio je tutor “Srpskog špitalja”, a 1923. član crkvene opštine. Formund je postao 1827. godine. Tu funkciju je obavljao punih 19 godina, najduže od svih devetoro formunda koji su se izmenjali u periodu od 1795. do 1851. godine.

Bio je uvažavan i cenjen u društvu, ali, s druge strane, nije bio u potpunosti srećan i ispunjen čovek. Naime, u braku sa svojom vršnjakinjom Jelenom, ćerkom Konstantina Gerdeca, kojom se oženio kada im je bilo 18 godina, izrodilo se četrnaestoro dece. Ali čak devetoro je umrlo odmah po rođenju! Od preživelih, odraslo je samo četvoro - Julijana, Jovan, Agnija i Konstantin. Međutim, i troje od njih četvoro nesrećni roditelji su, kao mlade ljude, ispratili na večni počinak. Julijanu kada joj je bilo 26 godina, Jovana sa 27 i Agniju, za koju nismo pronašli pisani trag o godini smrti. Jedino je Konstantin nadživeo roditelje, mada je i on umro relativno mlad, u četrdesetoj godini.

- Julijana je bila deset godina u braku sa uglednim trgovcem Dimitrijem Šerbanom. Imali su troje dece, od kojih je dvoje umrlo. Smrt unučadi je Arseniju teško pala, ali ga je najviše pogodila smrt sina Jovana, 1934. godine - zapisano je u jednoj povesti.

Ta bol i zla kob, koja se nadvila nad njegovom porodicom, naveli su Gavrilovića da deo svog bogatstva odvoji za izgradnju crkve baš na pravoslavnom groblju, gde je sahranio toliko svojih najmilijih. Tu nameru ostvario je 1936. godine, kada je uz blagoslov episkopa vršačkog i karansebeškog Josifa Rajačića crkva počela da se gradi. Na sednici crkvene opštine 31. januara 1839. svečano ju je poklonio “Srpstvu i pravoslavlju”. Toj sednici su, osim predstavnika magistrata, prisustvovala i trojica advokata: Grigorije Milutinović, Konstantin Radulović i Jovan Sterija Popović.

Sterija i Arsenije Gavrilović se “susreću” i kao članovi Okružnog odbora, koji je formiran januara 1849. godine, po oslobođenju Vršca posle Mađarske revolucije. Tada su zastupali iste stavove - bez obzira na sve, bili su za saradnju sa Mađarima, zbog čega su ih lažni rodoljupci prozivali da su “madžaroni”.

Političke tenzije, koje su nastale posle toga, naterale su Steriju da izbegne u Beograd, a neke druge članove odbora u Požarevac. Arsenija je u tome sprečila smrt. Te 1849. preminuo je u 70. godini i, posle toliko proživljenog bola, “pridružio” se svojoj mnogočlanoj familiji na vršačkom groblju.

O GROBLjANSKOJ CRKVI

Hram Svih svetih na pravoslavnom groblju u Vršcu počeo je da se gradi 1836. godine, a već sledeće ga je episkop vršački i karansebeški Josif Rajačić osveštao. Podignut je u barokno-klasicističkom stilu, kao jednobrodna građevina sa zvonikom. Osobitost ovog hrama je to što se na istočnom delu, na kom se nalazi oltar, završava ravnim zidom, a ne uobičajenim, polukružnim. Hram je, dolaskom ruske emigracije, neko vreme bio ustupljen na korišćenje sveštenstvu Ruske pravoslavne zagranične crkve.

Hram Svih svetih na Gradskom groblju u Vršcu, čiji je ktitor bio Arsenije Gavrilović

ŽUTILOVI, ŠERBULIĆI, SMRDIĆI

Sterija je u “Rodoljupcima” iz ličnog ugla govorio o dešavanjima pre i posle Mađarske revolucije, s obzirom na to da je i sam bio njihov akter. To delo je napisao posle smrti Arsenija Gavrilovića, te je zato, smatraju analitičari, baš njegovo prezime u ovoj satiričnoj komediji ostavio da bude autentično. Čak je kroz lik Gavrilovića “govorio” i ono što je on lično mislio o svim tim Žutilovima, Šerbulićima i Smrdićima - “parazitima koji se prikače uz svaki pokret, kao njegovi neizbežni pratioci, iskorišćavajući ga u sebične svrhe”, pritom kompromitujući sve neistomišljenike, poput njega i Arsenija Gavrilovića.

Grad Vršac i Evršac Group doo zajedno sprovode projekat "Centar za javno informisanje građana – interes građanskog društva"
  1. Najnovije
  2. Najčitanije

Pretraga članaka pomoću kalendara

« Oktobar 2017 »
Pon Uto Sre Čet Pet Sub Ned
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31