Kada se neupućenima predstavlja Grad Vršac, uvek se koriste tri znaka prepoznavanja. Kula, vinogradi i manastir Mesić. Naizgled tri različita, ali po jednom, ista obeležja – ne zna im se godina nastanka.
Vreme izgradnje Kule ne može se ni približno odrediti, a još manje se zna o rimskom utvrđenju na čijim je temeljima podignuta.
Za sakrivanje neznanja o vremenu nastajanja vinograda na obroncima vršačkog gorja, koristi se konstatacija – od Dačana i Rimljana do naših dana, ovde se uzgaja vinova loza! Postoji zapis da je 1494. godine dvor ugarskog kralja Ladislava II kupio bure vršačkog vina.
Nema pouzdanih podataka ni o izgradnji manastira Mesić, na ulazu u istoimeno selo, ukotvljeno podno jedinih vojvođanskih planina. Zna se da je jedan od najstarijih manastira u Banatu, međutim, o postanku ove svetinje postoji više verzija.
Najstarije predanje kaže da su ga, u prvoj polovini 11. veka, sagradili učenici sv. ]irila i Metodija, koji su 1030. godine, naredbom ugarskog kralja Stefana I bili proterani iz severozapadnih delova Rumunije.
Oni su po pomenutim delovima Ugarske širili jevanđelje i imali svoj Sveto Pretečev manastir u mestu Morisena – današnji Čanad. Proteran, došli su do obronaka Karpata i tu sagradili novi manastir posvećen rođenju sv. Jovana Krstitelja.
Drugo predanje kaže da je manastir osnovao hilendarski svešteno monah Arsenije Bogdanović – Sremac, 1225. godine, kada ga je sv Sava i postavio za igumana ove svetinje. Kasnije, posle smrti sv Save, sv Arsenije postao je drugi arhiepiskop srpski.
Poznate činjenice govore da je manastir Mesić u doba Turaka bio mnogo puta paljen i rušen i da su ga krajem 15. i početkom 16. veka obnovili despot Jovan Branković i njegova majka Angelina, koji se u to vreme na ovim prostorima imali posede. Zbog učinjenog smatraju se ktitorima manastira.
Prvi pisani dokument koji pominje manastir Mesić je katastih Pećke patrijaršije iz 1660. i 1666.godine. To je vreme velikih migracija srpskog naroda u ove krajeve i osnivanja prvih srpskih manastira na teritoriji južne Ugarske tokom 15. i 16. veka.
Iz ovog dokumenta se saznaje da je Mesić bio rezidencija vršačkih episkopa u vreme odmah nakon velike seobe, kada je privilegijama austrijskog cara Leopolda I potvrđeno postavljanje Spiridona Stibice za vršačkog vladiku.
Početkom 18. veka manastir je ponovo stradao, sada u vihoru rata između Austrije i Turske i bio je dosta oštećen. Potom je krušedolski monah Mojsej Stefanović potražio pomoć od ruske carice Jelisavete Petrovne i dobijenim sredstvima obnovio crkvu.
Znajući i poštujući prave vrednosti pravoslavlja i želeći da očuva stari vizantijski lik crkve koja prema nalazima stružnjaka pripada raškoj školi, najstarijoj u našoj crkvenoj arhitekturi, našao je majstore – zografe, čuvare tradicije viznatijskog freskopisanja. Zvali su se Petar, Andrej i Jovan. Završili su freskopis 1743. godine, u postvizantijskom stilu, što daje posebnu vrednost ovoj crkvi.
Krajem 18. veka, crkva je ponovo obnovljena, po nacrtu nemačkog arhitekte Antona Blobergera. Tom prilikom izvršena je barokizacija crkve i, između ostalog, dograđen je barokni zvonik sa pripratom i postavljen je barokni ikonostas.
Kasnije su freske u postvizantijskom stilu bile pokrivene sa dva sloja maltera, preko kojeg su mestimično bile oslikane scene iz jevanđelja u baroknom stilu, a kupole, karakteristične za vizantijski, bile su pokrivene krovom u moravskom stilu arhitekture.
To je bilo učinjeno da bi se prikrila izrazito pravoslavna obeležja manastira, jer je ovim krajevima dominirala katolička vera. 1847. godine, pokaj ostataka starog, sagrađen je novi konak manastira. 1892. godine ove krajeve pogodio je zemljotres u kojem je najviše oštećenja u manastirskom kompleksu imala sama crkva.
I posle Drugog svetskog rata, 1947. i 1971. godine, manastir je takođe restauiran. Koliko je bilo moguće, crkvi je vraćeno je prvobitno stanje – vizantijski izgled. U to vreme na krovu crkve pronađeno je jedno rukopisno jevanđelje iz 16. veka koje svedoči o postojanju monaške škole pri manastiru u ranijim vekovima. Ono govori da su se monasi bavili prepisivanjem sveštenih knjiga. Takođe, nakon što je vekovima bio muški, manastir Mesić je 1952. godine postao ženski.
U crkvi manastira Mesić, nalazi se čudotvorna ikona presvete Bogorodice, kopija čuvene čudotvorne Bogorodičine ikone, Dostojno jest, sa Svete gore Atonske, pred kojom se u 10. veku, u vreme Patrijarha carigradskog Nikole Hrisoverga (983-996), desilo čudo.
Predanje kaže da je pred njom arhanđeo Gavril otpevao do tada nepoznatu pesmu Bogorodici, Dostono jest, koja je potom ušla u redovnu bogoslužbenu upotrebu u pravoslavnoj crkvi. Mesićka kopija potiče iz 1803. godine i takođe ima čudotvorno dejstvo, jer prema svedočenju ljudi koji su se pred njom sa verom molili, Bogorodica pomaže u onome što je za spasenje njihovih duša.
U bogatoj riznici manastira čuva se više vrednih rukopisnih i štampanih knjiga, kao i niz slika poznatih slikara, Jovana Popovića iz Opova (Portret J.J. Šakabente), Johana Tobiasa Kaerglinga, Arsenija Petrovića, Pavela Đurkovića i drugih manje poznatih autora.
Većina Vrščana koristi svaki lepši vikend da sa porodicama obiđe manastir Mesić, pomoli se Bogorodici i upali sveću. A, zatim, daleko od gradske vreve, u hladu stoletnog oraha, provede nekoliko mirnih trenutaka.
Manastir Mesić, tokom godine, poseti veliki broj turista i hodočasnika. Nekada dnevno dođe i do četiri, pet autobusa prepunih posetilaca.
