Manastir Mesić kod Vršca, u subotu, 20. septembra, obeležava veliki jubilej, 800 godina postojanja. Ova znamenita svetinja, jedna od najznačajnijih duhovnih i kulturnih tačaka u Banatu, postaće mesto sabranja vernika iz celog regiona.
Manastir Mesić jedan je od najstarijih srpskih manastira u Banatu i smatra se biserom naše duhovne i kulturne baštine. Po narodnim predanjima, njime je krajem 15. veka vladao despot Jovan Branković, ali lokalna legenda i istorijski izvori navode da ga je već 1225. godine obnovio iguman Arsenije Sremac, koga je za tu ulogu postavio Sveti Sava. Ta godina se danas uzima kao osnov za proslavu osam vekova postojanja manastira.
Tokom svoje burne istorije, Mesić je više puta rušen i pljačkan, ali je svaki put obnavljan i ostao živo duhovno središte srpskog naroda u ovim krajevima, mesto molitve, kulture i sabranja. Manastir je poznat po svojoj živopisnoj arhitekturi i vrednim freskama koje potiču iz različitih perioda. Kroz vekove je bio utočište monaštva, ali i mesto kulturnog i prosvetnog značaja za pravoslavne Srbe u Banatu. Danas predstavlja ne samo svetinju, već i kulturni spomenik od izuzetnog značaja.
Sveta arhijerejska liturgija
Proslava će započeti svetom arhijerejskom liturgijom, kojom će načalstvovati Njegova Svetost Patrijarh srpski gospodin Porfirije, uz sasluženje više arhijereja Srpske pravoslavne crkve. Početak liturgije zakazan je za 8:30 časova u manastirskom hramu.
Svečani program i trpeza ljubavi
Posle liturgije, sve goste očekuje svečani kulturno-umetnički program, a zatim i trpeza ljubavi u manastirskoj porti. Na taj način, duhovni doživljaj biće upotpunjen bratskim zajedništvom i sabornim veseljem.
Mitropolit banatski je u svom obraćanju istakao da su vrata manastira otvorena za sve koji žele da uzmu učešće u ovoj jedinstvenoj proslavi: „Dobro došli na veliki jubilej naše svetinje! Sa ljubavlju u Hristu, Mitropolit banatski“.
Stradanja i uzdizanja manastira Mesić
Kada se neupućenima predstavlja Grad Vršac, uvek se koriste tri znaka prepoznavanja. Kula, vinogradi i Manastir Mesić. Naizgled tri različita, ali po jednom, ista obeležja – ne zna im se godina nastanka. Vreme izgradnje Kule ne može se ni približno odrediti, a još manje se zna o rimskom utvrđenju na čijim je temeljima podignuta. Za sakrivanje neznanja o vremenu nastajanja vinograda na obroncima vršačkog gorja, koristi se konstatacija – od Dačana i Rimljana do naših dana, ovde se uzgaja vinova loza! Postoji zapis da je 1494. godine dvor ugarskog kralja Ladislava II kupio bure vršačkog vina.
Nema pouzdanih podataka ni o izgradnji Manastira Mesić, na ulazu u istoimeno selo, ukotvljeno podno Vršačkih, jedinih vojvođanskih planina. Zna se da je jedan od najstarijih manastira u Banatu. Međutim, o postanku ove svetinje postoji više verzija.
Najstarije predanje kaže da su ga, u prvoj polovini 11. veka, sagradili učenici sv. Ćirila i Metodija, koji su 1030. godine, naredbom ugarskog kralja Stefana I bili proterani iz severozapadnih delova Rumunije. Oni su po pomenutim delovima Ugarske širili jevanđelje i imali svoj Sveto Pretečev manastir u mestu Morisena – današnji Čanad. Proteran, došli su do obronaka Karpata i tu sagradili novi manastir posvećen rođenju sv. Jovana Krstitelja.
Drugo predanje kaže da je manastir osnovao hilandarski svešteno monah Arsenije Bogdanović – Sremac, 1225. godine, kada ga je Sveti Sava i postavio za igumana ove svetinje. Kasnije, posle smrti Svetog Save, Sveti Arsenije postao je drugi arhiepiskop srpski.
Poznate činjenice govore da je Manastir Mesić, u doba Turaka, bio mnogo puta paljen i rušen i da su ga krajem 15. i početkom 16. veka obnovili despot Jovan Branković i njegova majka Angelina, koji se u to vreme na ovim prostorima imali posede. Zbog učinjenog smatraju se ktitorima manastira.
Prvi pisani dokument koji pominje Manastir Mesić je katastih Pećke patrijaršije iz 1660. i 1666. godine. To je vreme velikih migracija srpskog naroda u ove krajeve i osnivanja prvih srpskih manastira na teritoriji južne Ugarske tokom 15. i 16. veka. Iz ovog dokumenta se saznaje da je Mesić bio rezidencija vršačkih episkopa u vreme odmah nakon velike seobe, kada je privilegijama austrijskog cara Leopolda I potvrđeno postavljanje Spiridona Stibice za vršačkog vladiku.
Početkom 18. veka manastir je ponovo stradao, sada u vihoru rata između Austrije i Turske i bio je dosta oštećen. Potom je krušedolski monah Mojsej Stefanović potražio pomoć od ruske carice Jelisavete Petrovne i dobijenim sredstvima obnovio crkvu.
Znajući i poštujući prave vrednosti pravoslavlja i želeći da očuva stari vizantijski lik crkve koja prema nalazima stružnjaka pripada raškoj školi, najstarijoj u našoj crkvenoj arhitekturi, našao je majstore – zografe, čuvare tradicije viznatijskog freskopisanja. Zvali su se Petar, Andrej i Jovan. Završili su freskopis 1743. godine, u postvizantijskom stilu, što daje posebnu vrednost ovoj crkvi.
Krajem 18. veka, crkva je ponovo obnovljena, po nacrtu nemačkog arhitekte Antona Blobergera. Tom prilikom izvršena je barokizacija crkve i, između ostalog, dograđen je barokni zvonik sa pripratom i postavljen je barokni ikonostas.
Kasnije su freske u postvizantijskom stilu bile pokrivene sa dva sloja maltera, preko kojeg su mestimično bile oslikane scene iz jevanđelja u baroknom stilu, a kupole, karakteristične za vizantijski, bile su pokrivene krovom u moravskom stilu arhitekture. To je bilo učinjeno da bi se prikrila izrazito pravoslavna obeležja manastira, jer je ovim krajevima dominirala katolička vera. Godine 1847., pokraj ostataka starog, sagrađen je novi konak manastira. Godine 1892. ove krajeve pogodio je zemljotres u kojem je najviše oštećenja u manastirskom kompleksu imala sama crkva.
I posle Drugog svetskog rata, 1947. i 1971. godine, manastir je takođe restauiran. Koliko je bilo moguće, crkvi je vraćeno prvobitno stanje – vizantijski izgled. U to vreme na krovu crkve pronađeno je jedno rukopisno jevanđelje iz 16. veka koje svedoči o postojanju monaške škole pri manastiru u ranijim vekovima. Ono govori da su se monasi bavili prepisivanjem sveštenih knjiga. Takođe, nakon što je vekovima bio muški, Manastir Mesić je 1952. godine postao ženski.
U crkvi Manastira Mesić, nalazi se čudotvorna ikona presvete Bogorodice, kopija čuvene čudotvorne Bogorodičine ikone, Dostojno jest, sa Svete gore Atonske, pred kojom se u 10. veku, u vreme Patrijarha carigradskog Nikole Hrisoverga (983-996), desilo čudo. Predanje kaže da je pred njom arhanđeo Gavril otpevao do tada nepoznatu pesmu Bogorodici, Dostono jest, koja je potom ušla u redovnu bogoslužbenu upotrebu u pravoslavnoj crkvi. Mesićka kopija potiče iz 1803. godine i takođe ima čudotvorno dejstvo, jer prema svedočenju ljudi koji su se pred njom sa verom molili, Bogorodica pomaže u onome što je za spasenje njihovih duša.
Većina Vrščana koristi svaki lepši vikend da sa porodicama obiđe Manastir Mesić, pomoli se Bogorodici i upali sveću. A, zatim, daleko od gradske vreve, u hladu stoletnog oraha, provede nekoliko mirnih trenutaka. Manastir Mesić, tokom godine, poseti veliki broj turista i hodočasnika.
Biblioteka manastira Mesić čuva vredno književno i duhovno blago
U bogatoj riznici manastira čuva se više vrednih rukopisnih i štampanih knjiga, kao i niz slika poznatih slikara, Jovana Popovića iz Opova (Portret J.J. Šakabente), Johana Tobiasa Kaerglinga, Arsenija Petrovića, Pavela Đurkovića i drugih manje poznatih autora…
U skromnoj, ali vrednoj biblioteci pravoslavnog manastira Mesić, čuva se pravo književno i duhovno blago. Među 2.500 rukopisnih, dokumentarnih i štampanih knjiga najstarija i najvrednija je knjiga drvenih korica, Četvorojevanđelje, pisano goticom, sa paralelnim prevodom na latinski i starogrčki jezik, koje datira iz 1569.
Prema rečima stručnjaka, ono se od sličnih knjiga izdvaja po kaligrafskoj veštini, živopisnoj ornamentici, finom preciznom crtežu, raznovrsnom koloritu sa kitnjastim ukrasnim pismom zaglavlja i početaka, ispisanih na dobro očuvanoj beloj, čvrstoj hartiji sa vodenim znakom kardinalskog šešira.
Kažu da su ovakvi primerci od osnovnog značaja za razumevanje srpskih prilika u 18. veku, posle Velike seobe, kada su glavne duhovne i materijalne snage našeg naroda bile na području Habsburške monarhije. Mnoštvo knjiga je iz 18. veka, vremena obnavljanja Manastira, odnosno, kako beleži manastirski istorijat, vremena kada je monah Mojsije Stefanović iz Krušedola otišao u Rusiju da od vladarke Jelisavete Petrovne zatraži pomoć.
Ima i savremene literature, ali za manasitir, kako monahinje same kažu, najvažnija je crkvena. Literatura za Teološki fakultet, kompletna dela Vladike Nikolaja, Vladike Atanasija, Oca Justina Popovića i Svetih otaca, dvadesetak starih knjiga na crkvenoslovenskom jeziku koje se koriste u Bogosluženju, a među najstarijima su tri knjige iz 16. veka i nekoliko rukopisnih dela.
Među njima nalaze se i Sveta pisma na raznim jezicima, čak na ukrajinskom i albanskom. Pored literature na crkvenoslovenskom, svoje mesto u biblioteci našla su i dela na latinskom, starosrpskom, staroruskom, francuskom, kompletne enciklopedije iz prošlih vremena, kao i savremena literatura na evropskim jezicima.
Postoji i tumačenje kompletnog Psaltira u tri knjige iz 1791. godine, gde je svaki psalam posebno protumačen, što do sada nije prevedeno na naš jezik. Prisutna je i bogata periodika na raznim jezicima, najviše na ruskom, kao i arhiva, koju je svojevremeno stručno uredio arhivar Petar Momirović.
U biblioteci je i mnoštvo knjiga u notama – neumima, koje se odnose na crkveno pojanje, a iz starih i novih rečnika i gramatika u manastirskoj biblioteci može se naučiti čak i japanski jezik.
Čuva se u biblioteci manastira Mesić i dokaz o godinama plodnih društvenih simbioza, kada se raskidalo za vekovnom zaostalošću, kada se zapadnoevropska kultura i umetnost pretočila u stvaralaštvo crkvenog i svetovnog društva, dokaz zlatnim godinama evropske prosvećenosti, dela Zaharija Orfelina, Dositeja Obradovića, Vikentija Ljuštine, Atanasija Stojkovića, Milovana Vidakovića, Avrama Mrazovića i drugih.
A poseban značaj za sagledavanje prošlosti, bogatstva i istorijskog značaja manastira Mesić, pored raznovrsne arhivske građe, je bogata biblioteka vršačkog episkopa Josifa Jovanovića Šakabente (1781-1805) koji je za tada novoosnovane Klerikalnu i Bogoslovsku školu dopremio udžbenike za pedagoški rad i raznovrsne knjige štampane u Pešti, Beču, Lajpcigu…
